Rác là tài nguyên!

Áp dụng các công nghệ tái chế rác thải sẽ giúp TPHCM không những giải quyết được vấn đề ô nhiễm môi trường, giảm phát thải khí nhà kính mà còn có nguồn nguyên liệu thay thế để phục vụ cho sản xuất, phát triển.

Hiện tại, với 13.000 tấn rác thải phát sinh mỗi ngày thì ô nhiễm môi trường và xử lý rác thải vẫn là một gánh nặng và cản lực trong quá trình phát triển của thành phố.

Chôn lấp gần 80%

Theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường (TNMT) trong tổng số 13.000 tấn chất thải rắn phát sinh môi ngày có 8.300 tấn rác sinh hoạt, 1.500 – 2.000 tấn rác công nghiệp, 1.200 – 1.600 tấn rác thải xây dựng, 22 tấn rác thải y tế và hơn 2.000 tấn bùn thải các loại. Đối với rác thải sinh hoạt, Sở đã triển khai nhiều mô hình phân loại, xử lý theo hướng tái chế trong khu dân cư như: ủ phân compost từ rác thải hữu cơ trong khu dân cư (55 mô hình), ủ phân compost thành phân hữu cơ trong xây dựng nông thôn mới (10 mô hình), ủ phân compost từ rác thải hữu cơ kết hợp trồng rau trên bồn chứa rác (10 mô hình)…

Ngoài ra còn có một số nhà máy xử lý rác thải tập trung theo hướng tái chế thành phân compost ở Củ Chi nhưng sản phầm đầu ra chất lượng chưa cao nên khó tiêu thụ. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn phải chôn lấp đến 76% lượng rác thải sinh hoạt tại hai bãi Phước Hiệp (Củ Chi) và Đa Phước (Bình Chánh).

Dự báo năm 2025, lượng rác thải sinh hoạt của thành phố sẽ lên đến 13.000 tấn/ngày, nếu vẫn duy trì cách thức xử lý này, thành phố sẽ chẳng còn đất mà chôn lấp. Đáng lo ngại hơn là vấn đề ô nhiễm môi trường, bởi một báo cáo khác từ Sở TNMT cho biết, hoạt động lưu giữ và thải bỏ chất thải phát sinh xấp xỉ 2 triệu tấn CO2/năm, cao hơn cả ngành sản xuất công nghiệp. Đây là điều nguy hiểm trong bối cảnh thành phố đang hứng chịu những tác động nặng nề từ biến đổi khí hậu.

Chính vì vậy, tại kỳ họp bất thường vào ngày 11-6 về công tác bảo vệ môi trường đô thị và quản lý chất thải rắn trên địa bàn thành phố, HĐND TP đã ra nghị quyết có mục tiêu đến năm 2020, giảm tỉ lệ rác thải chôn lấp xuống 50% và giảm xuống còn 20% vào năm 2025.

xử lý rác thảiCần nhìn bài toán đầu tư một cách tổng thể

Trước đó, UBND TP đã ban hành kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu trên địa bàn TPHCM giai đoạn từ 2017- 2020, tầm nhìn đến 2030. Một trong số các giải pháp cụ thể để  giảm thiếu phát thải khí nhà kính là triển khai các dự án xử lý tái sinh, tái chế chất thải và thu hồi năng lượng như các nhà máy đốt chất thải kết hợp tái sinh năng lượng, các nhà máy liên hợp xử lý chất thải rắn hữu cơ có khả năng phân hủy sinh học bằng phương pháp kỵ khí sản xuất khí sinh học, tái sinh năng lượng (nhiệt, điện), chế biến phân hữu cơ dạng lỏng phục vụ vùng chuyên canh rau sạch cho thành phố.

Nhiều chuyên gia cả trong và ngoài nước tỏ ra … tiếc khi thành phố đang chôn lấp một lượng lớn chất thải rắn như vậy. Bởi lẽ trong bối cảnh các nguồn nguyên- nhiên liệu tự nhiên đang cạn kiệt, nhiều nước trên thế giới đã bắt đầu sử dụng rác như một nguồn nguyên liệu thay thế “lợi cả đôi đường”: giá rẻ lại giảm được ô nhiễm.

Theo phân tích của Sở TNMT thì thành phần chủ yếu trong chất thải rắn đô thị là chất hữu cơ (chất thải từ thực phẩm) từ 65 – 95%, plastic, giấy, kim loại chiếm 10-25%, còn lại là các chất vô cơ như bùn, đất … Mỗi thành phần chất thải này đều có công nghệ tái chế phù hợp.

Chẳng hạn, chất thải hữu cơ có thể làm phân compost trong khi các loại bùn thải có thể xử lý kim loại rồi phối trộn để làm phân hay các loại gạch không nung hoặc vật liệu san lấp nền… Nhiều nước trên thế giời cũng đang áp dụng công nghệ cracking để lấy dầu từ rác thải. Thậm chí các bãi chôn lấp như hiện nay của thành phố, nếu có lắp đặt hệ thống thu khí gas và khí metan thì vừa có khí đốt để sử dụng, chế biến khí sinh học lại giảm được lượng phát thải lớn (khoảng 0,25 – 0,68 tấn CO2 cho mỗi tấn rác thải).

Công nghệ và thiết bị không thiếu, cái mà các cơ quan e dè và hay đề cập trong các báo cáo chính là chi phí đầu tư quá lớn. Tuy nhiên, nếu thay đổi góc nhìn rằng việc đầu tư vào lĩnh vực tái sinh, tái chế chất thải không chỉ để xử lý rác, không chỉ là chuyện riêng của ngành môi trường mà còn là một ngành sản xuất phục vụ cho kinh tế và phát triển của thành phố thì sẽ thấy chi phí ấy không hề cao.

Một tính toán của vụ Năng lượng, Bộ Công thương cho thấy, TPHCM đang bỏ ra 20 USD để chôn lấp 1 tấn rác thải, trong khi chi phí đốt 1 tấn rác cũng chừng ấy chi phí nhưng bán được điện và tiết kiệm đất để phát triển đô thị. Với giá điện được chính phủ hỗ trợ như hiện nay là 2.114 đồng/KWh (tương đương 10,05 UScent/KWh) thì thời gian hoàn vốn cho một dự án đốt rác phát điện khoảng 10 năm.

Nhiều nước nhập khẩu… rác

Rác thải đã trở thành nguồn tài nguyên không không thể thiếu cho sự phát triển của nhiều nước trên thế giới. Tại Đức, chính quyền phải mua lại rác thải sinh hoạt của người dân với giá 40 USD/tấn để tái chế thành năng lượng mà vẫn có lãi. Còn đất nước Thụy Điển thì thiếu rác đến nỗi phải nhập khẩu từ các quốc gia khác. Năm 2012 do thiếu rác để vận hành hệ thống lò sưởi, nước này đã nhập từ 80.000 tấn mỗi năm. Đến năm 2014, khối lượng rác phải nhập khẩu đã lên đến con số 2,7 triệu tấn rác để chạy các dây chuyền xử lý rác. Rác thải ở quốc gia này được tái sử dụng gần như 100% thành năng lượng, khí đốt, vật liệu xây dựng…

Tương tự, Estonia là đất nước nổi tiếng với các nhà máy xử lý rác thành điện. Theo báo cáo của Cơ quan Môi trường Estonia, quốc gia này chỉ gom được khoảng 395.000 tấn rác, trong khi các nhà máy nhiệt điện cần hơn 500.000 tấn rác để duy trì hoạt động. Chính vì vậy, Estonia buộc phải nhập khẩu hơn 56.000 tấn rác. Tuy nhiên, so với việc phải dùng các loại chất đốt khác thì giá rác thải rõ ràng rẻ hơn rất nhiều.

Như vậy, xu hướng của tương lai là rác sẽ là nguyên liệu chứ không phải phế thải.

BÌNH LUẬN