Ưu tiên các nguồn vốn cho đầu tư giao thông khu vực Nam bộ

Chính phủ vừa chỉ đạo thành lập Hội đồng thẩm định Nhà nước để thẩm định báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Bắc-Nam. Theo ông Hoàng Minh Trí, Viện Phó Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM, quyết định nêu trên hết sức đúng đắn và cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh đã và đang có sự đầu tư “lệch pha” trong giao thông như báo SGGP đã phản ánh.

Nơi có nhu cầu vận chuyển cao như Nam bộ lại chưa được đầu tư phát triển hệ thống giao thông tương xứng với nhu cầu.

Ảnh minh hoạ.Trao đổi quan điểm này với phóng viên báo SGGP, ông Hoàng Minh Trí cho biết:

Đang có những quan điểm rất khác nhau về ưu tiên đầu tư cho phát triển hệ thống giao thông. Có người cho rằng, cần ưu tiên đầu tư phát triển hệ thống giao thông khu vực Bắc bộ để tạo cơ sở thu hút đầu tư vào đây. Hoạt động sản xuất ở khu vực này còn rất nhiều khó khăn nên “giao thông phải đi trước một bước” mới hấp dẫn được các nhà đầu tư.

Ngược lại, có người đặt vấn đề: hoạt động sản xuất ở khu vực Nam bộ và Tây Nguyên sôi động hơn. Nhu cầu đi lại nhiều hơn nên cần tập trung đầu tư cho hệ thống giao thông ở đây.

Hệ thống giao thông lạc lậu đã và đang trì kéo sức phát triển của khu vực Nam bộ, Tây Nguyên và qua đó ảnh hưởng tiêu cực đến tốc độ tăng trưởng chung của đất nước. Quan điểm nào đúng đắn và hợp lý? Tới giờ chưa có một nghiên cứu, thống kê nghiêm túc nào để trả lời cho câu hỏi này.

Do vậy, việc Chính phủ chỉ đạo thành lập Hội đồng thẩm định Nhà nước để thẩm định báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Bắc-Nam là hết sức cần thiết. Và không chỉ có dự án xây dựng đường cao tốc cần lập Hội đồng thẩm định Nhà nước mà với các công trình, dự án lớn, có tầm ảnh hưởng rộng cũng nên được Hội đồng thẩm định Nhà nước xem xét.

Để nghe được ý kiến nhiều chiều, với mục tiêu sử dụng hiệu quả nhất đồng vốn đầu tư, nếu cần Hội đồng thẩm định Nhà nước nên lấy thêm ý kiến phản biện của các nhà khoa học cũng như đông đảo các tầng lớp nhân dân.

Nhiều tài xế trong Hiệp hội Vận tải hàng hóa TPHCM thường nói vui, ở phía Nam “xe chờ đường” còn nhiều địa phương ở phía Bắc “đường chờ xe”. Nếu đây là sự thật thì rõ ràng việc đầu tư xây dựng đường rồi để “đường chờ xe” là không hợp lý.

Tại sao không thể phân kỳ đầu tư theo từng giai đoạn phù hợp với nhu cầu vận tải và dùng phần tiền chưa dùng đó đầu tư trước cho khu vực “xe chờ đường” nhằm giải quyết tình trạng quá tải giao thông ở đây?

Ông Hoàng Minh Trí: Phân kỳ đầu tư cho phù hợp với nhu cầu hiện tại là việc được nhiều nước trên thế giới thực hiện khi phát triển hệ thống giao thông. Đặc biệt ở những nước còn nhiều khó khăn như nước ta. Họ có thể  quy hoạch đường rất lớn cho 20 năm-30 năm sau nhưng hiện tại nhu cầu đi lại chưa nhiều họ sẽ làm trước 1 làn-2 làn đường ở 2 bên. Phần ở giữa chưa dùng tới, họ sẽ trồng cây xanh để giữ đất. Khi nào nhu cầu đi lại tăng cao, họ sẽ mở rộng dần. Việt Nam nên nghiên cứu thêm cách thức này.

Trước mắt, theo ông TPHCM nói riêng và khu vực Nam bộ nói chung phải làm gì để giải quyết tình trạng quá tải về giao thông?

Ông Hoàng Minh Trí: Về phía Chính phủ, nên ưu tiên tập trung các nguồn vốn từ ngân sách, vốn vay cho phát triển hệ thống giao thông khu vực Nam bộ. Đặc biệt, với dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Bắc-Nam, nên ưu tiên phần lớn số tiền ngân sách mà Chính phủ hỗ trợ (nếu có) cho phát triển hệ thống đường cao tốc tại khu vực Nam bộ.

Bên cạnh đó, Chính phủ nên tạo cơ chế ưu đãi cho các địa phương chủ động kêu gọi xã hội hóa, đầu tư cho phát triển hệ thống giao thông.

Đặc biệt, đối với TPHCM-nơi có quỹ đất hấp dẫn các nhà đầu tư, Chính phủ nên cho phép thành phố chủ động khai thác quỹ đất bằng hình thức đấu giá đất để tạo nguồn thu cho đầu tư phát triển hệ thống hạ tầng giao thông.

Về phía các địa phương, cũng phải chủ động kêu gọi các nhà đầu tư tham gia bằng việc cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ cho doanh nghiệp đầu tư.

Có ý kiến cho rằng, nền đất khu vực Nam bộ yếu, chi phí đầu tư lớn, rủi ro trong xây dựng đường nhiều hơn so với khu vực Bắc bộ nhưng các quy định về thu phí hoàn vốn của Bộ Tài chính lại không tính đến đặc thù này. Do vậy, các nhà đầu tư ngại đầu tư cầu, đường ở khu vực Nam bộ. Ông nghĩ sao về việc này?

Ông Hoàng Minh Trí: Đúng là nền đất khu vực Nam bộ yếu nên chi phí đầu tư lớn, rủi ro trong thi công dễ xảy ra song bù lại nơi đây có nhu cầu đi lại cao nên cân đối lại, nhà đầu tư vẫn sẽ có điều kiện thu hồi vốn tốt nếu có phương án đầu tư hợp lý.

Tất nhiên, với các vùng đất quá yếu, chi phí xây dựng quá cao, Bộ Tài chính, Bộ Giao thông Vận tải cùng các bộ ngành liên quan có thể “ngồi lại” cân nhắc thêm các quy định về thu phí hoàn vốn để khuyến khích các nhà đầu tư, đầu tư xây dựng hệ thống giao thông khu vực Nam bộ.

TS Phạm Sanh – Chuyên gia giao thông
Thời gian tới, ngành GTVT cần tiếp tục hoàn thiện hai tuyến đường có vai trò rất quan trọng trong phát triển khu vực Tây Nam bộ là Quốc lộ1A và đường cao tốc TPHCM đi miền Tây. Phải đảm bảo tất cả các đoạn trên toàn tuyến đủ bốn làn xe chạy với dải phân cách cứng để đảm bảo an toàn giao thông. Bên cạnh đó, ngành GTVT cần tiếp tục đầu tư các tuyến đường ngang với quy mô tối thiểu hai làn xe để nối vào Quốc lộ 1A và đường cao tốc. Có thể dùng phương án xã hội hóa để đầu tư vào đây. Song song với đường bộ, ngành GTVT nên quan tâm đầu tư cho đường sắt, đường biển và đường thủy. Ngành GTVT cần tận dụng năng lực của các cảng ven biển để vận chuyển hàng hóa.  Nên chú trọng phát triển logistics, giảm bớt các thủ tục và phí không cần thiết. Nếu làm tốt, đường biển và đường thủy sẽ chia tải tốt cho đường bộ.

Nguyễn Khoa, Quốc Hùng

BÌNH LUẬN