Giao thông khu vực Nam bộ, bao giờ hết quá tải?

Kẹt cả làn đường dành cho xe ô tô lẫn làn đường dành cho xe gắn máy 2 bánh là hình ảnh thường thấy ở nhiều tỉnh thành khu vực Nam bộ vào mỗi dịp cuối tuần hoặc lễ, Tết. Thế nhưng, kế hoạch đầu tư phát triển hệ thống giao thông đường bộ, đặc biệt là đường cao tốc của Bộ Giao thông Vận tải vẫn chưa cho thấy có sự đầu tư hợp lý đối với khu vực này.

Trong khi đó, Nam bộ đã, đang và sẽ tiếp tục là khu vực phát triển kinh tế năng động nhất nước. Nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa tăng liên tục. Tình trạng ùn tắc giao thông không chỉ tác động xấu tới trật tự an toàn giao thông mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của cả vùng.

Ùn tắc giao thông. Ảnh: Tạp Chí Giao Thông
Ảnh: Tạp Chí Giao Thông

50 năm qua, thời gian đi lại chưa được rút ngắn

Nói về những cung đường mà gần nửa thế kỷ đã đi qua, ông NVH-giám đốc một trong những doanh nghiệp vận tải hành khách lâu đời nhất ở TPHCM cho biết, hầu như không có sự thay đổi nhiều ở những cung đường khu vực phía Nam. Vẫn là những tuyến đường nhỏ làm từ trước năm 1975 mà 2 ô tô đi ngược chiều nhau phải hết sức cẩn thận, nếu không muốn bị va chạm.

Một số cầu nằm trên các tuyến giao thông huyết mạch đã được xây mới như cầu Mỹ Thuận, Cần Thơ, Rạch Miễu…song vẫn còn tồn tại hàng chục cây cầu khác chỉ đảm bảo cho một làn xe lưu thông.

Những cây cầu nhỏ xíu “vô tình” đã trở thành nút thắt cổ chai trên không ít tuyến đường từ các tỉnh miền Tây Nam bộ về TPHCM. Từ ngã ba Trung Lương đến cầu Mỹ Thuận dài chỉ khoảng 70 km nhưng có đến gần 20 cây cầu như vậy.

Quốc lộ 1 đi từ TPHCM về miền Tây Nam bộ tuy một số đoạn đã được mở rộng thêm mỗi bên 1 làn xe song nhiều chỗ vẫn rất quá tải.

Đặc biệt đoạn đi qua thị xã Cai Lậy của tỉnh Tiền Giang. Vào các dịp cuối tuần, hoặc các dịp lễ, Tết, xe ô tô dừng chờ đèn đỏ ở đây có khi kéo dài hàng cây số.

Trong khi đó, làn đường dành cho xe máy 2 bánh nhiều đoạn đã nằm…ngay sát cửa nhà dân. Không những gây nguy hiểm cho người đi xe gắn máy 2 bánh mà còn gây nguy hiểm cho người dân sinh sống quanh đấy.

“Chính vì vậy, dù không phải “đợi phà” hàng tiếng đồng hồ để qua sông Tiền và sông Hậu như trước nhưng thời gian đi từ TPHCM về thủ phủ của miền Tây Nam bộ vẫn tới khoảng 5 giờ, y chang như cách nay gần 50 năm” ông NVH nói.

Quốc lộ 60 dẫn vào cầu Rạch Miễu để đi về tỉnh Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng cũng luôn trong tình trạng xe…chen xe. Liên tiếp 2 năm gần đây, ngay trên cầu Rạch Miễu và các khu vực xung quanh đã liên tục xảy ra tình trạng ùn ứ, thậm chí ùn tắc giao thông nhiều giờ liền mỗi khi lễ, Tết đến.

Ngành chức năng của các tỉnh Long An, Tiền Giang, Bến Tre đã bố trí lực lượng điều tiết giao thông tại hầu hết các giao lộ suốt từ xã Tân Hương huyện Châu Thành tỉnh Tiền Giang đến cầu Mỹ Thuận và khu vực gần cầu Rạch Miễu nhưng cũng không giải quyết căn cơ được tình trạng kẹt xe.

Từ TPHCM ngược về khu vực Đông Nam bộ và khu vực Nam Trung bộ, nhiều tuyến đường đã được cải tạo mở rộng như Quốc lộ 51, Quốc lộ 13…Cùng với đường cao tốc TPHCM-Long Thành-Dầu Giây, vừa đưa vào sử dụng đã giúp người dân đi lại thuận tiện hơn.

Thế nhưng, cũng như khu vực Tây Nam bộ, nhiều tuyến đường ở khu vực này vẫn quá tải do lượng xe lưu thông đã tăng gấp nhiều lần trong những năm vừa qua. Sự xuất hiện của nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất cũng như sự phát triển mạnh mẽ của cụm cảng biển Vùng TPHCM đã làm tăng nhu cầu chuyên chở của cả khu vực.

Xe tăng nhiều nhưng hệ thống đường không tăng đáng kể là nguyên nhân chính làm cho thời gian đi lại trong khu vực vẫn khá dài. Theo nhiều “bác tài” có thâm niên cầm lái hàng chục năm, thời gian đi từ TPHCM tới Nha Trang hoặc Phan Thiết, Ninh Thuận hầu như không được rút ngắn bao nhiêu so với cách nay…50 năm.

Ùn tắc giao thông, trì kéo sức cạnh tranh của hàng hóa Nam bộ

Thời gian đi lại kéo dài, đã vậy trên suốt đường đi, lại có thể bị ùn tắc giao thông bất cứ lúc nào không những làm hành trình của người dân mệt mỏi mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động vận chuyển hành hóa của khu vực Nam bộ.

Miền Tây Nam bộ có hệ thống kênh, rạch chằng chịt song đa phần sông, kênh lại có độ bồi lắng cao nên việc hình thành các tuyến đường thủy phục vụ chuyên chở hàng hóa khối lượng lớn, rất khó.

Hiện từ khu vực này lên TPHCM gần như chỉ có tuyến kênh Chợ Gạo có thể chạy được những xà lan chở hàng loại lớn. Thế nhưng, vận tải hàng hóa bằng đường thủy theo hình thức xà lan kéo, lại có hạn chế rất lớn là tố độ di chuyển chậm. Hình thức này chỉ thích hợp để chuyên chở các loại hàng hóa như phân bón, máy móc…

Trong khi đó, miền Tây Nam bộ là vùng sản xuất lương thực, nông thủy sản trọng điểm lớn, có tính quyết định đối với đất nước. Ngoài ra, nơi đây còn có các vùng chuyên canh nhiều loại cây ăn trái chất lượng cao. Muốn đưa những mặt hàng này tươi, ngon đến tay người tiêu dùng, thời gian chuyên chở buộc phải được rút ngắn.

Đã vậy, việc đầu tư xây dựng hệ thống cảng biển ở miền Tây Nam bộ cũng gặp rất nhiều khó khăn do các cửa sông thường bị bồi lắng. Kết quả, có tới 70%-80% nông sản nơi đây muốn xuất đi nước ngoài phải chuyên chở lên các cảng biển ở TPHCM và Bà Rịa-Vũng Tàu. Với chỉ vẻn vẹn khoảng 40km đường cao tốc, còn lại hầu hết là đường nhỏ, cầu cũ kỹ, việc vận chuyển hàng hóa bằng đường bộ từ miền Tây Nam bộ lên TPHCM, gặp rất nhiều khó khăn.

Theo ước lượng của Hiệp hội Vận tải hàng hóa TPHCM, hệ thống đường bộ của miền Tây Nam bộ chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu vận chuyển hàng hóa và trở ngại này đã và đang làm giảm đi sức cạnh tranh của nông, thủy sản miền Tây Nam bộ.

Trong nhiều hội thảo về logistics do Bộ Công thương và Bộ Giao thông Vận tải tổ chức, những khó khăn trong vận chuyển hàng hóa đã được nêu ra như là một trong những nguyên nhân quan trọng làm tăng chi phí logistics của Việt Nam tới gần 20% so với các nước trong khu vực.

Giao thông bằng đường bộ ở khu vực Đông Nam bộ và Nam Trung bộ có thêm hệ thống đường sắt hỗ trợ song tình trạng quá tải vẫn diễn ra cục bộ ở nhiều nơi. Một trong những điểm nóng về quá tải giao thông đường bộ ở khu vực này là nhiều đoạn trên Quốc lộ 51. Đây là trục giao thông xương sống nối từ các khu công nghiệp-khu chế xuất ở Đồng Nai, Bình Dương, TPHCM…đi ra cụm cảng biển cửa ngõ quốc tế Cái Mép-Thị Vải.

Vài năm gần đây, Bộ Giao thông Vận tải đã mở rộng Quốc lộ 51 thế nhưng vào giờ cao điểm vẫn không đáp ứng được yêu cầu. Cũng giống như khu vực miền Tây Nam bộ, khu vực miền Đông Nam bộ mới có hơn 40km đường cao tốc.

Trong khi đó,  miền Đông Nam bộ và một phần của miền Tây Nam bộ, được gọi là vùng TPHCM có hoạt động sản xuất chiếm đến hơn 42% GDP, gần 40% kim  ngạch xuất khẩu cả nước, đóng góp gần 60% ngân sách quốc gia.

Chính vì vậy, theo nhiều chuyên gia về kinh tế, nếu để tình trạng trên kéo dài, không những trì kéo sức phát triển của Nam bộ mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển chung của đất nước.

Do đó, ngay trong năm nay và những năm tiếp theo, đầu tư cho phát triển hệ thống giao thông khu vực Nam bộ cần được ưu tiên. Đặc biệt, trong dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Bắc-Nam đang được Bộ Giao thông Vận tải triển khai.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thành, giảng viên giảng dạy chương trình Fulbright thuộc Đại học Kinh tế TPHCM, những đoạn tuyến cao tốc cần được ưu tiên là Trung Lương-Cần Thơ, Dầu Giây-Phan Thiết và Nha Trang-Phan Thiết. Đây là những tuyến đường kết nối tới nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất hoặc trung tâm đô thị, trung tâm du lịch lớn.

Ngoài ra, Bộ Giao thông Vận tải cũng nên ưu tiên dùng các nguồn vốn vay, vốn ngân sách hỗ trợ cho việc đầu tư phát triển hệ thống giao thông kết nối thông thoáng giữa TPHCM với các tỉnh trong vùng TPHCM.

Bởi lẽ, đó sẽ là cơ sở quan trọng giúp cho khu vực phát triển cũng như giúp cho TPHCM giải quyết được các vấn nạn kẹt xe, ô nhiễm môi trường, ngập nước.

Nguyễn Khoa, Quốc Hùng

BÌNH LUẬN