Xử lý hành vi vứt rác bừa bãi: không cưỡng chế, không hiệu quả (!)

Ngày 1-2-2017 tới đây, Nghị định 155/2016/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường sẽ có hiệu lực.

Theo Nghị định này, hầu hết các mức phạt về vi phạm trong lĩnh vực môi trường sẽ rất cao. Ngay cả các hành vi “thường ngày” trong đô thị cũng không là ngoại lệ. Vứt mẩu thuốc lá không đúng nơi quy định bị phạt từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng. Tiêu, tiểu bậy bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng. Vứt rác bừa bãi bị phạt từ 3.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng….

Phấn khởi trước quyết tâm bảo vệ môi trường của Nhà nước ta trong thời kỳ mới song không ít người dân TPHCM vẫn băn khoăn về hiệu lực của Nghị định này trong việc gữi gìn cho thành phố sạch đẹp. Bởi lẽ trước đó cũng đã có Nghị định 179/2013/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường. Nghị định này hết hiệu lực vào ngày 31-1-2017 và sẽ được thay thế bởi Nghị định 155/2016/NĐ-CP nêu trên. Mức phạt trong Nghị định 179/2013 không cao như Nghị định 155/2016 nhưng cũng quy định rõ việc xử phạt các hành vi vứt rác, mẩu thuốc lá, tiêu tiểu không đúng nơi quy định.

xả rác bừa bãi
Phải xử lý nghiêm hành vi vứt rác, xả rác bừa bãi. Ảnh minh hoạ

Theo đó, mức phạt này từ 50.000 đồng-400.000 đồng/tùy hành vi. Thế nhưng, trên thực tế hầu như chưa có nào người bị xử phạt về các hành vi này. Cách nay gần 10 năm, TPHCM có ra quân xử phạt khá nghiêm khắc hành vi tiêu tiểu bừa bãi. Tuy nhiên, việc này chỉ rộ lên một thời gian rồi thôi.

“Tôi đã từng không biết dấu mặt vào đâu cho bớt xấu hổ khi đang dạo bước với một người bạn Nhật trên đường Hai Bà Trưng, quận 3 TPHCM thì bỗng đâu một con chuột chết “bay” vút ra, nằm lăn lóc trên đường. Chưa kịp hết bàng hoàng, một chiếc xe máy bất ngờ lao tới, tránh không kịp, cán nát con chuột….Và chúng tôi “đứng hình” luôn. Tại sao? Tại sao người ta có thể xử sự như vậy? Tại sao và tại sao? Suốt dọc đoạn đường còn lại, người bạn Nhật đã liên tục “truy” tôi như vậy. Tôi chẳng biết nói gì…” ông Đặng Văn Khoa, nguyên đại biểu HĐND TPHCM nhớ lại câu chuyện cách nay chưa lâu của chính mình.

Những tình huống như vậy, thật ra không hiếm ở TPHCM. Hầu như ngày nào trên các tuyến đường của một trong những đô thị hiện đại nhất Việt Nam này cũng có vài con chuột chết bị ném ra đường. Chắc chắn, nhiều người đã bức xúc trước hành động mất vệ sinh nêu trên, thế nhưng nhịp sống hối hả đã cuốn họ đi. “Biết ai gây ra hành động này mà nói…với lại không khéo, nó đánh cho thì chết”… người nào không dễ bỏ qua, cùng lắm cũng chỉ lẩm bẩm được như vậy.

Không chỉ có chuột chết, rác thải bị vứt bừa bãi khắp thành phố mà ngày 10-12-2016 vừa rồi, những ai đi qua cầu Kiệu tầm 8 giờ 30 sáng, chắc chắn sẽ thấy một cái bồn cầu cũ bị vứt chỏng chơ ngay trên cầu. Rồi cả tủ, bàn ghế cũ, xà bần…bị vứt ở mọi ngóch ngách của thành phố. Đã không ít lần, công nhân vệ sinh vớt rác trên kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè còn vớt được cả những chiếc ghế sa lon rách bươm, to đùng. Đáng nói, TPHCM đã phải bỏ ra 200 triệu USD và hiện đang đầu tư thêm 450 triệu USD để cải thiện môi trường cho lưu vực kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè.

Xả rác kênh nhiêu lộc thị nghè
Bao giờ mới hết cảnh xả rác “vô tư” xuống những dòng kênh? Ảnh: Giang Phương

Những câu chuyện như vậy đã và đang xảy ra khi Nghị định 179/2013 có hiệu lực. Không có hoặc thiếu lực lượng thực thi công tác xử lý hành vi vứt rác bừa bãi…được nhiều cơ quan liên quan cho rằng là nguyên nhân chính của thực trạng này.

Nghị định 179/2013 không được thực hiện nghiêm, căn cứ nào để tin rằng Nghị định 155/2016 sẽ được nghiêm túc triển khai?

Theo Sở Tài nguyên Môi trường TPHCM, trung bình mỗi năm TPHCM chi  khoảng 2200 tỷ-2400 tỷ đồng để thu gom và xử lý rác. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực để xã hội hóa, thu hút các nguồn lực bên ngoài đầu tư vào lĩnh vực thu gom, xử lý rác nhưng 90% trong số này vẫn lấy từ nguồn ngân sách thành phố. Chi tiêu khổng lồ như vậy nhưng thành phố…nhìn đâu cũng thấy rác, là điều người dân không…phục.

Hiện nay vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân thiếu ý thức nên vứt rác bừa bãi. Chưa có con số cụ thể về một bộ phận không nhỏ người dân là bao nhiêu nhưng đây là thực tế đã được khẳng định trong rất nhiều hội thảo, báo cáo về tình hình môi trường TPHCM những năm qua. Trong bối cảnh ấy, lại không có hoặc có nhưng thiếu lực lượng thực thi, kiểm tra, xử phạt các hành vi vứt rác bừa bãi là điều bất hợp lý.

Tại sao Singapore sạch sẽ được như vậy? Nhiều năm trước đây, như Việt Nam, đảo quốc này cũng phải đối mặt với vấn đề rác thải gây ô nhiễm môi trường. Câu trả lời là họ đã xử lý rất nghiêm hành vi vứt rác bừa bãi. Còn tại TPHCM thì sao? Như một chuyên gia về quản lý đô thị nhận xét: đáng lẽ phải đầu tư để xử lý tận gốc tình trạng vứt rác bừa bãi thì thành phố lại buông lỏng khâu này. Làm tốt khâu này không những làm cho thành phố sạch, đẹp mà còn giúp thành phố tiết kiệm được một khoản tiền không nhỏ chi cho công việc quét rác, vớt rác trên kênh, rạch. Đặc biệt hố ga thu gom nước, cống thoát nước, cửa xả, kênh, rạch không bị nghẹt rác sẽ thoát nước tốt hơn, TPHCM sẽ bớt tốn tiền khơi thông dòng chảy và giảm được ngập.

Từ nay đến ngày 1-2-2017 không còn nhiều thời gian. Mong rằng Nghị định 155/2016 sẽ không phải chịu “số phận” như Nghị định 179/2016 trong việc xử lý hành vi vứt rác bừa bãi tại TPHCM.

Nguyễn Khoa/SGGP

BÌNH LUẬN