Chiếu cói Tatami được ‘phục sinh’

Đất nước, con người Nhật Bản, với những giá trị truyền thống là nhân tố nội sinh khai mở nên một quốc gia, một nền văn hóa đẳng cấp đầy khác biệt, với sức bật thần kỳ. Hôm nay, xin được khái lược về chiếu Tatami, để chúng ta hiểu thêm về đất nước, con người với lá cờ mặt trời.

Chiếu cói Tatami trong lịch sử Nhật Bản

Được nhắc tới vào năm 712 trong cuốn sách cổ Nhật Bản về các loại chiếu, Tatami là một loại chiếu được làm từ các sợi rơm khô, đan ép chặt vào nhau, dùng để trải sàn nhà.

Làm chiếu Tatami ở Nhật Bản hồi thế kỷ 19
Làm chiếu Tatami ở Nhật Bản hồi thế kỷ 19

Thời Heian, kiến trúc Shinden – zukuri (kiến trúc nhà ở của tầng lớp Samurai và lãnh chúa) rất thịnh hành kiểu nhà làm bằng gỗ. Bởi vậy Tatami chỉ đóng vai trò là loại chiếu dùng làm thảm ngồi cho các bậc chúa công, thể hiện đẳng cấp của quý tộc.

Thời Muromachi, nhận thây sự tiện dụng và thoải mái của Tatami, người ta bắt đầu làm nên những tấm Tatami to hơn ghép vào nhau để trải rộng khắp căn phòng. Tuy nhiên chỉ với những căn phòng của người giàu có, các bậc chúa công hay các võ sĩ mới được ở trong những căn phòng trải toàn bộ bằng Tatami và nằm ngủ trên đó. Còn nông dân và đầy tớ thì nằm ngủ trên chiếc chiếu mỏng hoặc ổ rơm, không được ấm và êm như Tatami.

Sang thời Edo (khoảng thế kỷ 17), Tatami dần được phát triển rộng rãi trong mọi tầng lớp và trở thành vật không thể thiếu trong mỗi gia đình Nhật Bản. Tuy nhiên, trong các căn nhà hiện đại ở Nhật Bản ngày nay, Tatami lại đang dần mất đi và số các nghệ nhân làm chiếu ngày càng già đi mà không có người nối dõi.

Chế tác tinh tế, công phu

Kích cỡ tatami theo chuẩn Kyoto
Kích cỡ tatami theo chuẩn Kyoto

Chiếu Tatami truyền thống thường được làm theo kích cỡ 910mm×1820mm, dày 55mm.

Chiếu Tatami được bện bằng rơm, có khung cứng và được nhồi rơm bên dưới, xung quanh bọc vải. Được làm từ nguyên liệu tự nhiên nên chiếu Tatami có độ đàn hồi thích hợp. Khi bước chân trần trên chiếu, ta sẽ cảm nhận được sự mềm mại và ấm áp nơi lòng bàn chân.

Và cũng bởi được làm từ vật liệu tự nhiên nên một số côn trùng gây hại có thể làm tổ và sinh sống trong thân chiếu. Thêm nữa, vật liệu tự nhiên đương nhiên làm chiếu là cói, rơm, rạ… cũng không bền bằng các sản phẩm công nghiệp. Khi còn mới Tatami có màu tươi và đậm, song sẽ nhạt dần theo thời gian. Để vệ sinh Tatami, người Nhật Bản thường lau bề mặt bằng khăn ướt rồi đem phơi khô. Sau 3 đến 5 năm sử dụng, nười ta sẽ lại thay đi lớp cói bên ngoài hoặc thay bằng một tấm Tatami mới.

Kết cấu chiếu Tatami
Kết cấu chiếu Tatami

Nhà của người Nhật thường được “đo” bằng số lượng chiếu (ví dụ nói “2 phòng 6 chiếu”) và các chiếu Tatami được ghép khít xuống nền nhà.

Có hai cách xếp các tấm nệm rơm bọc chiếu cói thành Tatami. Cách thứ nhất gọi là Syugijiki (auspicious) thường áp dụng cho các tatami trong phòng ở. Cách thứ hai gọi là Fusyugijiki (inauspicious) thường thấy ở các chùa, lâu đài và những phòng có không gian lớn.

Cách sắp xếp công phu
Cách sắp xếp công phu

Sự khác biệt này xuất phát từ thời Edo, Syugijiki là cách sắp chiếu là đem lại vận may cho gia chủ và được trải theo kiểu hình chữ T, áp dụng trong nhà ở; còn Fusyugijiki là cách sắp chiếu mang lại điều rủi và điều này không bao giờ được áp dụng trong nhà ở của người Nhật Bản. Trong bất cứ cách sắp xếp nào, không bao giờ góc của 4 tấm Tatami được phép đặt chụm thành một điểm.

Cách sắp xếp những chiếc chiếu Tatami trong ngôi nhà Nhật cũng khác nhau, tùy theo đó là nhà bình thường hay là lâu đài, chùa và những phòng có không gian rộng lớn.

Chiếu Tatami trong đời sống ngày nay

Ngạn ngữ cổ ở Nhật Bản có nói rằng: “Tatami giống như một người vợ, chỉ tốt khi còn mới” và cũng như một người vợ một khi đã được đưa vào nhà thì Tatami sẽ dần dần chiếm toàn toàn bộ ngôi nhà và trở thành vật dụng có ảnh hưởng lớn nhất trong cách sống của người Nhật. Các loại hình nghệ thuật truyền thống của Nhật Bản đều được thực hiện trong không gian của Tatami.

Mặc dù Tatami đang dần mai một, nhưng hình ảnh người Nhật ngồi seiza trên chiếu Tatami bên cành bàn sưởi kotatsu để tiếp khách, hay ngắm hoa, thưởng trà đạo là minh chứng cho thấy Tatami vẫn mãi trường tồn trong văn hóa và lối sống của người Nhật, hứa hẹn một sự phục sinh.

Chiếu Tatami trong ngôi nhà Nhật Bản
Chiếu Tatami trong ngôi nhà Nhật Bản

Ngày nay, Nhật Bản đã và đang “phục dựng” lại chiếu Tatami, để bảo tồn một giá trị truyền thống quý báu, đồng thời giúp không gian sống thêm gần gũi với tự nhiên – một nhu cầu như mặc nhiên của người Nhật. Đặc biệt, chiếu Tatami nay đã vượt qua biên giới Nhật Bản, tới các nước châu Âu, Bắc Mỹ, nhất là các nước phương Đông, trong đó có Việt Nam.

Theo Mtv.vn/Hiashi.vn

BÌNH LUẬN